Wil ik in 2060 met m’n rollator een beetje comfortabel de deur uit kunnen, om veilig en wel een krop sla te halen bij de plaatselijke Lidl, dan zal er echt nú wat gedaan moeten worden aan het beperken van klimaatverandering.
Dit is technologisch en economisch mogelijk, maar… het wordt wel kantje boord. Ik wil niet pessimistisch doen, maar de uitstoot van CO₂ en andere broeikasgassen wereldwijd daalt nog steeds veel te langzaam. Fossiele brandstoffen worden nog steeds grootschalig gebruikt. Er is nog veel laf klimaatbeleid in landen met een grote voetafdruk. En als er maatregelen komen, zijn ze vaak te vrijblijvend of worden ze te traag doorgevoerd.
Bovendien dreigen kantelpunten in het klimaatsysteem al snel bereikt te zullen worden, en die versnellen en verergeren de boel. Zo dreigt de Atlantische Golfstroom (AMOC) stil te vallen door klimaatopwarming. Dit oceaancirculatiesysteem transporteert warm en koud zeewater over de aarde, en speelt een cruciale rol in het reguleren van het klimaat, vooral in Europa en Noord-Amerika. Omdat het warm water van de tropen naar het noorden van de Atlantische Oceaan stuurt, en via een bocht koud water terugbrengt naar het zuiden, hebben wij hier bijv. een milder klimaat dan in Oost-Canada, dat op gelijke hoogte met Nederland ligt.
De AMOC wordt aangedreven door temperatuur- en zoutverschillen in de oceaan. Door het smelten van ijs verandert die samenstelling. En als de AMOC vertraagt, worden de winters hier veel kouder en natter, krijgen we meer wind en buien, meer stormen en overstromingen, en langere droge periodes in de zomer.
Geschat wordt dat landbouwopbrengsten in Noord-Europa door de langere periodes van vorst en extreem weer tot 30% kunnen afnemen. Dat werkt natuurlijk door naar de consument. De prijzen van basisproducten zoals graan en aardappelen zullen stijgen. Maar in tegenstelling tot een tijdelijke crisis, zoals in 2022 toen de export van graan uit Oekraïne en Rusland stokte, staat ons dan structurele schaarste te wachten. Het zal mij benieuwen hoe de gemiddelde fitfluencer tzt het koolhydraatarm dieet gaat promoten.
De hamvraag blijft natuurlijk: wat kunnen we eraan doen – technologisch en economisch? Individuele acties zoals minder vlees eten, energie besparen, minder consumeren en spullen recyclen zijn natuurlijk top, maar de opwarming van de aarde is een gigantisch probleem en vraagt om een fundamentele systeemverandering. Klimaatverandering komt voort uit hoe we onze economie, energievoorziening, landbouw en transport hebben ingericht. En zonder politieke en economische hervormingen, en drastische maatregelen voor de grootste uitstoters en vervuilers, gaat dat systeem niet veranderen.
Het is HOOG tijd om collectief veranderingen af te dwingen! Stem jij straks op een politieke partij die strengere regels en CO₂-belastingen wil voor de industrie? Spreek je je uit op social media? Doe je mee aan burgerinitiatieven? Steun je klimaatprotesten? Of praat je erover met anderen om anderen bewust te maken van dit probleem? Zodat zij misschien ook op die klimaatbewuste partij stemmen? Dit heeft zoveel meer impact dan slechts in stilte je eigen gedrag aanpassen. Let’s go!
Opdat we over 35 jaar nog gewoon een zakje aardappels in het mandje van onze scootmobiel kunnen laden, zonder daarvoor bij de kassa een nier te hoeven afstaan.
Vandaag presenteerde het KNMI het Klimaatsignaal ’21, een (tussentijds) beeld van de actuele stand van klimaatverandering in Nederland. Het rapport is gebaseerd op het zesde rapport van het IPCC dat in augustus verscheen, aangevuld met eigen waarnemingen, onderzoeksresultaten en inzichten over zeespiegelstijging, extreme neerslag, droogte en het stedelijk klimaat in Nederland. En het slechte nieuws: we blijken er minder goed voor te staan dan de laatste keer dat het KNMI dit beeld schetste (in 2014).
De live stream had ik wederom in mijn agenda genoteerd, en ik was blij verrast dat deze presentatie een stuk professioneler verliep dan die op 9 augustus met het IPCC. Na een korte introductie werd onderstaande animatie ingestart, en hoewel deze vermoedelijk niet op dezelfde doelgroep is gericht als de kijkers die nu waren ingeschakeld, vond ik het alvast een mooie samenvatting van de staat van het klimaat in ons land.
Hierna werden enkele highlights uit het rapport gepresenteerd. Samenvattend komt het hier op neer: klimaatverandering is hier nu. Voorheen werden hittegolven elders en orkanen ver weg steeds vaker in verband gebracht met de opwarming van de aarde. Maar dit jaar was Nederland aan de beurt, met uitzonderlijke weersomstandigheden als de vernietigende valwinden in Leersum en overstromingen in de zomer door bizarre regenbuien in Limburg. En zo kon het gebeuren dat een internationaal team van wetenschappers niet anders kon dan stellen dat klimaatverandering ook hier merkbaar is geworden.
Een andere belangrijke conclusie die vandaag werd gepresenteerd, werd na afloop vooral door de kranten gecommuniceerd: als de wereld op hetzelfde tempo broeikasgassen blijft uitstoten, zal Nederland sneller onder water komen te staan dan enkele jaren geleden werd berekend. Dan zou in het jaar 2100 de zee namelijk 1,20 meter hoger staan dan aan het begin van deze eeuw. En als de ijskappen van Antarctica en Groenland versneld zouden smelten, kan daar zelfs nog twee meter bij komen.
Met deze infographic vat het KNMI goed samen welke impact klimaatverandering op Nederland gaat hebben. Wat vooral tot de verbeelding spreekt: de zeespiegel zal stijgen – en mogelijk nog meer dan voorheen gedacht, rivieren staan steeds vaker ‘s-zomers te laag en ‘s-winters te hoog, de kans op droogte wordt groter maar ook de kans op extreme neerslag, en in de steden wordt het vaker te heet en te droog of juist veel te nat. Klik op de infographic om ‘m te vergroten. (Bron)
Over een week is de 26e VN-conferentie over klimaatverandering, de COP26. Laten we hopen dat de vertegenwoordigers van Nederland deze laatste kennis meenemen naar Glasgow, met name die kennis die we nu opdoen over de mogelijk desastreuze zeespiegelstijging op korte termijn voor ons land. Bijzonder hoogleraar Dynamica van het Klimaat, Sybren Drijfhout (prachtig aptoniem trouwens) kon het tijdens deze presentatie van het KNMI niet treffender zeggen: “dát is het gevoel van urgentie dat ik de COP delegatie ook wil meegeven: als we niet genoeg doen, dan is het in het komende millennium einde Koninkrijk der Nederlanden.”
Relevant danwel interessant Het jaar 2100… Dat klinkt best ver weg toch? Voor de snelle rekenaars hebben we het dus over 79 jaar vanaf nu. Ik leef dan waarschijnlijk zelf niet meer, tenzij ik de respectabele leeftijd van 116 mag bereiken, maar er leeft nu al een generatie Nederlanders die er waarschijnlijk dan ook nog is: de tieners van nu zijn dan bejaard. En dit is wat ze dan misschien wel aantreffen. Of waar ze dan al voor zijn weggevlucht. Omdat de generaties vóór hen, degenen die enkele decennia eerder nog beslisten over dit land, willens en wetens niet (voldoende) in actie zijn gekomen toen dat nog kon:
Op deze kaart van het Europees Milieuagentschap (EEA) zie je hoe Nederland er zonder bescherming uit zou zien bij overstromingen door zeespiegelstijging van 1 tot 6 meter boven het huidige gemiddelde zeeniveau. Er staat wel een soort disclaimer bij, namelijk dat Nederland maatregelen neemt tegen overstromingen langs de kust en in het rivierengebied, bijvoorbeeld door dijken te bouwen en op te hogen, met dammen en duinen en strandsuppleties. Maar het Deltaprogramma houdt rekening met een maximale gemiddelde zeespiegelstijging van 1 meter eind deze eeuw, en houdt Nederland tot 2050 veilig. Dat lijkt dus niet voldoende, als je het meest pessimistische scenario in acht neemt en iets verder kijkt naar het jaar 2100. (Bron)
Op maandagochtend 9 augustus 2021 zat ik er klaar voor: de live stream waarin het klimaatpanel van de VN, IPCC, een nieuw rapport zou presenteren over de huidige staat van de wereldwijde klimaatopwarming. Ik verwachtte weinig nieuws te horen, trouwens. Als je dagelijks met klimaat en energie bezig bent, de kranten altijd eerst scant op artikelen hierover, en je op social media een ‘echo chamber’ rond deze thema’s hebt gecreëerd, ben je wel op de hoogte van de dramatische staat waarin het klimaat op aarde zich anno 2021 bevindt. Maar toch zette ik me schrap voor deze persconferentie. Op 23 juni dit jaar lekte er namelijk al een deel van het rapport uit, waarover The Guardian berichtte: “Klimaatwetenschappers maken zich steeds meer zorgen dat de mondiale opwarming kantelpunten in de natuurlijke systemen van de aarde zal veroorzaken, wat zal leiden tot wijdverbreide en mogelijk onherroepelijke rampen, tenzij dringend actie wordt ondernomen. De gevolgen zijn waarschijnlijk veel dichterbij dan de meeste mensen zich realiseren (…), en zullen het leven in de komende decennia fundamenteel veranderen, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen onder controle wordt gebracht.” Laat de woorden even op je inwerken: wijdverbreide en mogelijk onherroepelijke rampen, tenzij dringend actie wordt ondernomen, en je begrijpt: hier is echt iets aan de hand.
In de afgelopen 30 jaar bracht het panel al vijf vergelijkbare rapporten uit, nu volgde de zesde publicatie. In het eerste IPCC-rapport dat in 1990 verscheen, konden de klimaatwetenschappers met zekerheid stellen dat de gemiddelde temperatuur op aarde steeg, maar er bestond toen nog onzekerheid over de rol van de mens daarin. Zes jaar later, in het tweede rapport, was het IPCC daar iets stelliger in maar nog steeds bleef het bij een voorzichtige conclusie rond waarneembare menselijke invloed op het wereldwijde klimaat. In de drie rapporten daarna werd dit steeds duidelijker en waarschijnlijker. In het rapport uit 2014 werd het zelfs ‘extreem waarschijnlijk’ genoemd (95 procent zeker) dat de huidige klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt. Inmiddels noemt het IPCC de rol van de mens ‘indisputable’, oftewel: onbetwistbaar.
Voor het zesde rapport analyseerden 234 wetenschappers van over de hele wereld samen duizenden recente onderzoeken en nieuwe wetenschappelijke artikelen over de waargenomen temperatuurstijging, de menselijke invloed en de rol van broeikasgassenuitstoot. Ook de gevolgen werden bestudeerd, zoals de toename van droogte- en hitteperioden, extreme neerslag, het smelten van de ijskappen, het stijgen van de zeespiegel, uitsterven van diersoorten en afname van biodiversiteit. En natuurlijk het meest beangstigende: de zogenaamde ‘tipping points’ oftewel kantelpunten in het klimaatsysteem, die leiden tot dat een domino-effect van desastreuze gevolgen. Bijvoorbeeld het smelten van permafrost, waardoor extra broeikasgassen vrij kunnen komen en de opwarming ook weer versnelt. Dit alles werkt toe naar verschillende toekomstscenario’s: als we de opwarming willen beperken tot een temperatuurstijging van A (dat deze stijgt staat dus, nogmaals, buiten kijf), dan zullen we de uitstoot van broeikasgassen moeten reduceren tot X. Doen we Y, dan leidt dat tot B, etc.
In 2015 brachten wetenschappers aan het licht hoe desastreus de impact zou zijn van meer dan 1,5°C temperatuurstijging. Eind jaren tachtig was de conclusie van Amerikaans onderzoek nog dat het klimaat nog maximaal 2°C zou mogen opwarmen voordat er echt grote veranderingen optreden. Die 2-gradengrens werd nog jaren gehanteerd als maximum. Maar in 2015 kwam men dus tot de conclusie dat temperatuurstijgingen van meer dan 2°C veel verstrekkendere gevolgen zou hebben. Tijdens de beroemde klimaattop van Parijs werd daarom afgesproken dat de opwarming van de aarde beperkt moest blijven tot ruim onder 2°C – bij voorkeur tot maximaal 1,5°C.
Terug naar 9 augustus 2021. Gewend aan de gelikte persconferenties die we het afgelopen jaar rond de coronapandemie zagen, hadden we iets meer verwacht dan dit beeld:
Toch werd na enkele slecht verstaanbare introducties al gauw duidelijk hoe slecht we ervoor staan met z’n allen:
Screenshots uit de presentatie van het IPCC rapport nummer 6, 9 augustus 2021
Hoewel dit tijdens de ietwat knullige persconferentie nogal feitelijk werd gebracht, liegen deze cijfers er natuurlijk niet om: slaagt de mensheid erin haar CO₂-uitstoot terug te brengen tot netto nul in 2050 (wat betekent dat we over 28,5 jaar wereldwijd niet méér CO₂ uitstoten dan alle bossen op de wereld kunnen opnemen), dan kan de opwarming bij 1,5 graden tot stilstand gebracht worden. Het duurt dan nog wel zeker twintig tot dertig jaar voordat de temperaturen wereldwijd zijn gestabiliseerd, maar de temperatuur zou zelfs weer wat kunnen zakken tot 1,4 graden hoger. De weersextremen wereldwijd zullen blijven, vergelijkbaar met nu, en ook zal de zeespiegel een centimeter of 40 stijgen. Maar dit is dus wel het meest optimistische scenario, waar waanzinnig maatregelen voor nodig zijn. In scenario 2, waarin we er pas in slagen om ná 2050 de uitstoot echt terug te dringen, loopt de gemiddelde temperatuur op tot 1,8 graden aan het einde van de eeuw. Het derde scenario gaat uit van geen daling van de uitstoot tot halverwege deze eeuw. De temperatuur zou 2,7 graden stijgen. Daarna volgen nog 2 scenario’s die leiden tot 3,6 graden respectievelijk 4,4 graden stijging wereldwijd tot 2100. Die toekomstscenario’s zien er zo dramatisch uit dat ik er niet eens over kán nadenken. De wereld zou – voor velen – onleefbaar worden.
Op dit moment is de wereldtemperatuur al 1,2°C hoger dan aan het begin van de industriële revolutie. Zonder drastisch ingrijpen fietsen we de 1,5 graad zó voorbij met gigantische, onomkeerbare gevolgen. De hele wereld moet dus aan de bak, alles op alles zetten om zo snel mogelijk de uitstoot van broeikasgassen te minimaliseren. Doen we dat niet, dan is de aarde echt f*cked.
Kijk de IPCC persconferentie van 9 augustus 2021 op Youtube terug.
Relevant danwel interessant In het HUMAN- en VPRO-programma Argos dat op zaterdagmiddag 21 augustus op NPO Radio 1 werd uitgezonden, reageerden een viertal interessante mensen op de publicatie van het IPCC-rapport. De voorzitter van het voortgangsoverleg over het Klimaatakkoord: oud-minister en VVD-fractieleider Ed Nijpels was erbij, klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, kunsthistorica Eva Rovers mede namens Extinction Rebellion en klimaatjournalist Jelmer Mommers van De Correspondent waren in de studio. Luister het terug op NPO Radio 1.
De zomer van 2018 leek er een van relatieve rust en stilte. Waar in het voorjaar nog keihard was gewerkt en onderhandeld aan de klimaattafels om op 10 juli 2018 de resultaten aan het kabinet te presenteren, volgde er ineens die zinderende hittegolf waarin alles stil leek te liggen. Drie weken lang stond de zon aan een strakblauwe lucht boven Nederland, en even was het zo heet dat we klimaatverandering aan den lijve dachten te ondervinden.
Ondanks deze hittestress zaten de young profs van de Klimaat- en Energiekoepel niet stil. Zo organiseerden we verschillende ‘KEK On Tour’ bijeenkomsten, waarbij geïnteresseerden werden bijgepraat over wat er aan de KEK Sectortafels was besproken en tot welk advies over de hoofdlijnen van het klimaatakkoord we waren gezamenlijk waren gekomen. Ook werkte KEK zich in het zweet om in augustus een bundeling van deze adviezen aan de SER te kunnen opleveren. Vele ambassadeurs van KEK gaven, al dan niet vanuit hun vakantieadres, input voor dat stuk middels een vragenlijst die we per mail rondstuurden. En KEK werkte intussen ook nog aan een strategie om ervoor te zorgen dat de millennial ook in de toekomst over het klimaat en de energietransitie kan meepraten.
KEK was niet de enige die hard doorwerkte deze zomer. Het Planbureau voor de Leefomgeving startte met het doorrekenen van de effecten van de maatregelen uit het voorstel voor hoofdlijnen van het klimaatakkoord (een hele mond vol, maar zo noemde men het nu eenmaal). De minister van Economische Zaken en Klimaat, Eric Wiebes, verscheen in Zomergasten en vertelde daar onder meer over zijn voorliefde voor vooruitgang, over de Tesla, over de gaswinning in Groningen, over warmtepompen en robotisering. En de ministeries van Financiën en Algemene Zaken werkten intussen aan de voorbereidingen voor Prinsjesdag. Net als de minister-president trouwens, die de belangrijkste plannen van de regering voor het komende jaar beschreef in de troonrede die Koning Willem-Alexander op de derde dinsdag van september voordraagt.
Minister Eric Wiebes in VPRO Zomergasten, seizoen 2018
En daar zijn we nu, halverwege september. Morgen is het Prinsjesdag, de dag van het beroemde koffertje met de Miljoenennota en de rijksbegroting, en de dag van de hoedjes en de troonrede. Ik hoop dat de Koning dit jaar wat meer zal stilstaan bij het klimaat en de energietransitie. In 2017 noemde hij in de troonrede alleen kort de reductie van CO₂-uitstoot als een internationale opgave. Daar mag dit jaar wel wat meer tekst en uitleg over volgen, wat meer urgentiebesef graag, of misschien wat meer bezieling en optimisme? Het zal mij benieuwen. Belangrijker nog: in dat koffertje van de minister Wopke Hoekstra van Financiën mag ook wel een serieuze paragraaf over het klimaat en de energietransitie zijn opgenomen.
De vraag ‘wie betaalt wat’ hangt als een zwaard van Damocles boven het Klimaatakkoord. Uiteindelijk is dit oordeel aan de politiek”, zo schreef KEK in haar advies aan de SER. Wanneer het kabinet en de Tweede Kamer zich dit najaar buigen over hoeveel we met z’n allen over hebben voor zaken als gasloze woningen, elektrisch vervoer, wind op zee en reductie van de CO₂-uitstoot door de industrie, hoopt KEK dat er ook heldere principes worden uitgesproken over het verdelingsvraagstuk in de energietransitie: “Maak duidelijk welke budgetten en subsidies beschikbaar zijn, en voor wie; bij de verdeling van budgetten moet kosteneffectiviteit een factor van groot belang zijn. Verbind hier prestatieafspraken aan.”
We moeten allemaal investeren in onze toekomst. Niet alleen daadkrachtige grote bedrijven, visionaire ondernemers en mkb’ers met lef. En niet alleen de generatie Y die bouwt aan de klimaat- en energietransitie. Wij zullen allemaal, werkende en werkeloze burgers, bedrijven en bewoners, jong en oud, een investering moeten doen om de doelen gesteld in het klimaatakkoord van Parijs te halen. Of dat nu een tijdsinvestering betreft, eentje van hard doorwerken tijdens een zinderende zomer, eentje van noeste handenarbeid om onze energievoorziening een transformatie te laten doorgaan, of een hap uit de schatkist (ja, onze belastingcenten) om de oh zo noodzakelijke verduurzaming te financieren. Want zoals een van onze ambassadeurs deze zomer aan KEK schreef: “hoe langer er gewacht wordt met het verminderen van de CO₂-uitstoot, hoe meer de rekening bij de toekomstige generaties komt te liggen.”
We zullen met z’n allen nú moeten investeren in mensen, in goeie opleidingen en een aantrekkelijke arbeidsmarkt en in innovatieve technologieën, om te komen tot die schone, duurzame toekomst. Hopelijk zit dat koffertje van minister Hoekstra dus vol met dergelijke ambities die ons daarbij gaan helpen. Daarvoor roep ik graag drie keer “hoera!” op de troonrede!
Om te zorgen dat deze site een beetje soepel werkt, wordt hier gebruikgemaakt van cookies. Hiermee onthoudt de website de voorkeuren van reageerders, en wordt inzichtelijk hoe bezoekers de site gebruiken en welke pagina's populair zijn. Geef je liever geen toestemming? Dat kan, maar bepaalde functies zullen dan mogelijk minder goed werken.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om u te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
